Ο Σύλλας (Lucius Cornēlius Sulla) κυβέρνησε τη Ρώμη ως δικτάτορας από το 82 μέχρι το 79 π.Χ. Εξόντωσε με προγραφές χιλιάδες αντιπάλους του. Από το παρακάτω κείμενο πληροφορούμαστε ότι, όταν κατέλαβε τη Ρώμη, προσπάθησε να κηρύξει, με απόφαση της Συγκλήτου, «εχθρό του κράτους» (hostis populi Rōmāni) τον κυριότερο αντίπαλό του, τον Γάιο Μάριο (Gāius Marius). Πρόκειται για μια μέθοδο που χρησιμοποίησαν και άλλοι στα ταραγμένα χρόνια των τελευταίων δεκαετιών της δημοκρατίας, προκειμένου να πετύχουν την απομόνωση και την εξόντωση των πολιτικών τους αντιπάλων. Στα σχέδια του δικτάτορα πρόβαλε όμως σθεναρή αντίσταση, παρά τη μεγάλη του ηλικία, ο νομομαθής και Συγκλητικός Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας ο οιωνοσκόπος (Quintus Mucius Scaevola augur).

ΚΕΙΜΕΝΟ ΣΤΑ ΛΑΤΙΝΙΚΑ

ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Sulla, occupāta urbe, senātum armātus coegerat

Ο Σύλλας, αφού κατέλαβε την πόλη, είχε συγκαλέσει ένοπλος τη Σύγκλητο,

ut C. Marius quam celerrime hostis iudicarētur.

για να κηρυχθεί όσο γίνεται γρηγορότερα ο Γ. Μάριος εχθρός (του κράτους).

Cuius voluntāti nemo obviam ire audēbat;

Στη θέλησή του κανείς δεν τολμούσε να πάει αντίθετα˙

solus Quintus Mucius Scaevola augur

de hac re interrogātus

sententiam dicere noluit.

μόνον ο Κόιντος Μούκιος Σκαιόλας, ο οιωνοσκόπος,

όταν του ζητήθηκε η γνώμη γι’ αυτό το θέμα,

αρνήθηκε να πει επίσημα τη γνώμη του.

Quin etiam cum Sulla minitans ei instāret,

dixit is Sullae:

Αλλά και, όταν ο Σύλλας τού ασκούσε πίεση απειλητικός,

αυτός είπε στον Σύλλα:

«Licet* mihi ostendas agmina militum, quibus curiam circumsedisti;

«Και αν μου δείξεις τα αγήματα των στρατιωτών με τα οποία έχεις περικυκλώσει το βουλευτήριο˙

licet* mortem minitēris, numquam tamen ego hostem iudicābo Marium.

και αν με απειλήσεις με θάνατο, ποτέ όμως εγώ δε

θα κηρύξω τον Μάριο εχθρό (του κράτους).

Etsi* senex et corpore infirmo sum, semper tamen meminero urbem Rōmam et Italiam a Mario conservātam esse.

Αν και είμαι γέρος και με αδύναμο σώμα, πάντοτε

όμως θα θυμάμαι ότι η πόλη Ρώμη και η Ιταλία

σώθηκαν από τον Μάριο.».